ԱԿՏՈՒԱԼ ԹԵՄԱՆԵՐ
  • Bitcoin. վիրտուալ արժույթը գրավում է աշխարհը
    Արդեն տևական ժամանակ է, ինչ տարբեր ինտերնետային հարթակներում, սոցիալական ցանցերում կամ մարդկանց կողմից մենք կարող ենք կարդալ կամ լսել Bitcoin բառը: Ինչ է դա հարցը շրջանառվում է շատ տեղերում, սակայն պատասխաններն ու բացատրությունները միշտ տարբեր են:Bitcoin-ն իրականում վիրտուալ արժույթ է կամ կրիպտոարժույթ: Այն ստեղծվել է Ճապոնիայում 2008թ.-ի վերջում, իսկ տարածում է սկսել գտնել 2009թ.-ից:  Հայ իրականության մեջ դժվար է պատկերացնել գումարը կամ արժույթն առանց շոշափելու, իսկ կրիպտոարժույթները հնարավոր չէ տեսնել կամ շոշափել, դրանք վիրտուալ են:Սկզբնական շրջա
  • Այս տարի Հայաստանից արտահանվել է ավելի քան կես մլն դոլարի արվեստի ստեղծագործություն
    Ընթացիկ տարվա հունվար-օգոստոս ամիսներին մեր երկրից արտահանվել են 654.4 հազար ԱՄՆ դոլար ընդհանուր արժողությամբ արվեստի ստեղծագործություններ: Այս մասին վկայում են Ազգային վիճակագրական ծառայության հրապարակած տվյալները:Ըստ ներկայացված վիճակագրության՝ 2016 թվականի նույն ժամանակահատվածի համեմատ գրանցվել է ցուցանիշի անկում՝ ավելի քան 33%-ով:Նշենք, որ 2016 թվականին Հայաստանից արտահանվել էր շուրջ 1 մլն դոլարի արվեստի ստեղծագործություն: 2015 թվականին ցուցանիշը կազմել էր 660.3 հազար ԱՄՆ դոլար, 2014 թվականին՝ 1 մլն 617.2 հազար ԱՄՆ դոլար, իսկ 2013 թվականին՝ 1 մլն 745.6 հ
  • Աճել է օտարերկրյա փայատերերի մասնաբաժինը Հայաստանյան բանկերի կապիտալում
    Այսօր Հայաստանում գործում է 17 բանկ, որից 15-ը օտարերկրյա փայատերերի մասնակցությամբ բանկ է: Ընդ որում, այս 15 բանկից 9-ում օտարերկրյա փայատերերի մասնակցությունը կանոնադրական կապիտալում կազմում է 95%-ից ավելի: Մնացյալ 6 բանկում օտարերկրյա փայատերերի մասնակցությունը կանոնադրական կապիտալում չի հասնում 50%-ի:Ինչպես վկայում են ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից հրապարակած տվյալներն՝ ընթացիկ տարվա օգոստոս ամսվա վերջի դրությամբ Հայաստանի բանկերի կանոնադրական հիմնադրամներում օտարերկրյա մասնակիցների ընդհանուր բաժինը կազմում է 61.6%:Տարեսկզբի համեմատ ցուցանի
  • Տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակը հանձնվել Է Ռիչարդ Թալերին
    Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիան Ստոկհոլմում հրապարակել Է տնտեսագիտության բնագավառում Ալֆրեդ Նոբելի հիշատակի մրցանակի դափնեկրի անունը, մրցանակ, որը հաճախ անվանում են «Տնտեսության գծով Նոբելյան մրցանակ»: 49-րդ մրցանակը հանձնվել Է ամերիկացի տնտեսագետ Ռիչարդ Թալերին վարքագծային տնտեսության բնագավառում կատարած հետազոտությունների համար, տեղեկացնում Է «Արմենպրես»-ը:Ռիչարդ Թալերը ծնվել Է 1945 թվականի սեպտեմբերի 12-ին. նա Չիկագոյի համալսարանին առընթեր Բուտ բիզնեսի դպրոցի պրոֆեսոր Է: Տնտեսագիտության բնագավառում հաղթողի հայտարարմա
  • Թվայնացումը փոխում է տնտեսության վերաբերյալ հնացած պատկերացումները.
    Թվայնացումը փոխում է տնտեսությունը, փոխում է մեր կյանքը և մի շարք հնացած պատկերացումներ հասարակության և տնտեսության կազմակերպվածության վերաբերյալ։Եվրասիական գործընկերության միջազգային երկրորդ համաժողովի ժամանակ  այս մասին ասաց Եվրասիական տնտեսական համաժողովի կոլեգիայի նախագահ, ՀՀ նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը, հայտնում է panorama.am-ը ։«Քննարկվող թեման շատ ակտուալ է և նախևառաջ կապված է աշխարհում ընթացող գլոբալ փոփոխությունների հետ։ Մենք մի կողմից պարտավոր են հարմարվել այդ փոփոխություններին, մյուս կողմից ապագային նայենք, շրջանցե
  • Հայտնի է դարձել Եվրոպայի ամենահյուրընկալ քաղաքը
    Շվեդիայի Գյոտեբորգ քաղաքն առաջին տեղն է զբաղեցրել Եվրոպայում և երրորդն աշխարհում՝ ըստ ամենահյուրընկալ քաղաքների վարկանշային դասակարգման:Ինչպես ներկայացնում է Euromag-ը, ցանկը կազմվել է CNT ամերիկյան զբոսաշրջային ամսագրի ընթերցողների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքների համաձայն:Վերջիններս ընդգծել են տեղացիների անմիջականությունը, քաղաքում զբոսնելու հաճույքը, որոշ վայրերում անվճար սուրճ ըմպելու փաստը, ինչպես նաև երեխաների համար բազմաթիվ ժամանցային վայրերի առկայությունը:Համաշխարհային մակարդակով ցանկի առաջատարը մեքսիկական Սան Միգել դ
    Թեժ գիծ
    +374 (047) 959555
    Ըստ գործունեության տեսակի ինքնարժեքի հաշվարկման մեթոդի նշանակությունը գործառնական աուդիտում

    ԱԻԴԱ ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ
    ՀՊՏՀ կառավարչական հաշվառման ամբիոն


    Միավոր արտադրանքի ինքնարժեքը կարևոր տեղեկատվական աղբյուր է կազմակերպության կառավարչական որոշումների ընդունման համար: Ինքնարժեքի ճշգրտությունը կախված է դրա հաշվարկման մեթոդից: Գոյություն ունեցող մեթոդներից տարբերվում է ըստ գործունեության տեսակի ինքնարժեքի հաշվարկը, որը թույլ է տալիս մանրամասնել ծախսերի հաշվարկն ըստ գործառնությունների, որպես հիմք է ծառայում գործառնական աուդիտի ու կառավարչական բոլոր մակարդակներում ավելորդ ծախսեր կրողների կրճատման համար: Այս մեթոդի գլխավոր հատկանիշը առանձին արտադրատեսակների միջև անուղղակի ծախսերի բաշխման հատուկ մոտեցման յուրահատկություններն են: Դրա ներդրումը ՀՀ-ում սերտորեն կապված է արտադրության կազմակերպման «ճիշտ ժամանակին» համակարգի գործադրման հետ:

    Հիմնաբառեր. միավոր արտադրանքի ինքնարժեք, ըստ գործունեության տեսակի ինքնարժեքի հաշվարկ, գործառնություններ, անուղղակի ծախսերի բաշխում, արտադրության կազմակերպման «ճիշտ  ժամանակին» համակարգ, գործառնական աուդիտ, կառավարչական հաշվառում



    Ինքնարժեքը կազմակերպության գործունեության կարևոր ցուցանիշներից մեկն է: Արդի պայմաններում մրցակցային գերակայությունները շուկայում ապահովում են այն կազմակերպությունները, որոնց արտադրանքների (աշխատանքներ, ծառայություններ) ինքնարժեքը, համեմատած մյուս միասեռ արտադրանքներ թողարկող կազմակերպությունների հետ, ավելի ցածր է: Դրա հետ կապված` կարևորվում է միավոր արտադրանքի ինքնարժեքի հաշվարկման մեթոդի ճիշտ ընտրությունը, որը թույլ է տալիս շահութաբեր արտադրատեսակների, անհեռանկար տեսականիների թողարկման շուրջ համապատասխան կառավարչական որոշումներ ընդունել: Այդ իմաստով, շատ կիրառական է ըստ գործունեության տեսակի (ԸԳՏ)ինքնարժեքի հաշվարկման մեթոդը` հատկապես այն կազմակերպություններում, որտեղ անուղղակի արտադրական ծախսումները գերազանցում են ուղղակի ծախսումները:
    Նշված մեթոդի ներդրման կարևորագույն պայման է արտադրության կազմակերպման կատարելագործումը, մասնավորապես` «ճիշտ ժամանակին» (ՃԺ)համակարգի ներդրումը հայրենական արտադրության կազմակերպություններում: ՃԺ համակարգին զուգահեռ առաջացավ վերադիր ծախսերի հաշվառման և բաշխման ԸԳՏ մեթոդը առանձին արտադրատեսակների միավորների ինքնարժեքը հաշվարկելիս: Դրա գաղափարը պատկանում է Ջ.Ստաուբսին: Կառավարչական հաշվառման ամբողջական համակարգում 1980-ական թվականներին դա ընդգրկվել է Ռ. Կուպերի և Ռ. Կապլանի աշխատություններում: 1990-ական թվականներին ԸԳՏ մոդուլը ներառվեց ERP-2 չափորոշչի մեջ: Այս մեթոդից օգտվում են առաջատար երկրների կազմակերպությունները: Ընդ որում, մեթոդի ներդրման հարաբերակցությունը ճյուղից ճյուղ զգալիորեն տարբերվում է: Օրինակ` Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում դա կիրառում է արտադրական կազմակերպությունների 2050 տոկոսը, իսկ ֆինանսական ոլորտում`1520 տոկոսը:
    Արտադրության կազմակերպման ՃԺ համակարգի և վերադիր ծախսերի հաշվառման և բաշխման ԸԳՏ մեթոդի ներդրումը անհրաժեշտ տեղեկատվություն է ապահովում գործառնական աուդիտի և արտադրության կազմակերպման բոլոր մակարդակներում ավելորդ ծախսերի բացահայտման համար:
    Ներկայումս հայրենական արտադրողների գործունեությունը պետք է կողմնորոշված լինի դեպի բարձրորակ և մրցունակ արտադրանքների թողարկումը` արտադրության ծախսումների առավելագույն կրճատմամբ: Ուստի հատուկ նշանակություն է տրվում արտադրության կառավարման մեջ տարբեր առաջատար երկրներում կիրառվող աշխատանքի կազմակերպման ձևերի ու մեթոդների ներդրմանը:
    ՃԺ համակարգն առաջացել է Ճապոնիայում 20-րդ դարի 70-ական թվականների կեսերին` «Տոյոտա» կազմակերպությունում և այժմ մեծ հաջողությամբ կիրառվում է շատ զարգացած երկրներում: Ըստ ՃԺ համակարգի` բիզնեսի կազմակերպիչները հրաժարվում են մեծ ծավալներով ապրանքախմբերի արտադրությունից, փոխարենը ներդրվում է անընդհատ հոսքային առարկայական արտադրություն: Ընդ որում, արտադրամասերի և տեղամասերի նյութատեխնիկական սպասարկումն իրականացվում է այնքան փոքր ապրանքախմբերով, որ, ըստ էության, տեղի է ունենում հատային թողարկում: Այս համակարգը ապրանքանյութական արժեքների առկայությունը դիտարկում է որպես չարիք, ինչը դժվարացնում է շատ խնդիրների լուծումը: Պահանջելով պահպանության զգալի ծախսումներ` մեծ նյութական պաշարները բացասաբար են ազդում կազմակերպության ֆինանսական ռեսուրսների բավարարման, մանևրելու, մրցունակության վրա: Գործնական տեսակետից ՃԺ համակարգի գլխավոր նպատակն է ցանկացած ավելորդ ծախսերի կրճատումը և արտադրական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը:
    Այս համակարգում գործում է հետևյալ սկզբունքը. «Արտադրել միայն այն ժամանակ, երբ դրա կարիքը զգացվում է, և միայն այն քանակությամբ, որը պահանջվում է գնորդի կողմից»:
    Արտադրության այդպիսի կազմակերպումը պահանջում է նոր մոտեցումներ վերադիր ծախսերի կառավարչական հաշվառման նկատմամբ` միավոր արտադրանքի ինքնարժեքի կազմում: Արտադրության տեխնոլոգիական փոփոխություններն առաջացնում են վերադիր ծախսերի առանձին արտադրատեսակների միջև բաշխման կազմակերպման նոր եղանակներ:
    Արտադրական և սպասարկող արտադրամասերի փոխարեն առաջանում են արտադրական սկզբնական միավորներ (ԱՍՄ), որոնց սահմաններում կուտակվում են ուղղակի և վերադիր ծախսերը: Նշված միավորը ներկայացնում է միևնույն արտադրական տեղամասում տեղակայված զանազան սարքավորումների մի ամբողջություն` ի տարբերություն ավանդական տեղաբաշխման` հայրենական արտադրամասերում: Ընդ որում, կարևոր է, որ արտադրանքի մեկ տեսակ է մշակվում հենց այդ միավորի սահմաններում:
    Սպասարկող արտադրությունները ապախմբավորվում են` բացառությամբ ամենաանհրաժեշտ կառուցվածքային ենթաբաժինների: Այլ կերպ ասած` տեղի է ունենում այնպիսի ծառայությունների ապակենտրոնացում, ինչպիսիք են վերանորոգման, տրանսպորտային արտադրամասերը և այլն, ինչպես
    նաև այստեղ աշխատող մասնագետների ուղղակի ամրացում սպասարկվող օբյեկտներին: Արդյունքում` կրճատվում է վերադիր ծախսերի բաշխման կիրառման աշխատատարությունը և պարզեցվում դրանց հաշվառումը: Արտադրական վերադիր ծախսերը հավաքագրվում են ԱՍՄ-ներում, և առանց բաշխման(քանի որ միավորի մեջ արտադրվում է մեկ տեսակի արտադրանք) ձևավորվում արտադրանքի ինքնարժեքը:
    Ոչ արտադրական վերադիր ծախսերը (եթե ընտրված է լրիվ ծախսերի հաշվարկման մեթոդը) բաշխվում են արտադրական միավորների միջև նախապես ընտրված հիմքի համամասնությամբ` օգտագործելով հաշվարկային դրույքաչափերը: Նման բաշխում հաճախ պահանջվում է կառավարչական որոշումների ընդունման համար, որոնք հիմնվում են լրիվ ինքնարժեքի տեղեկատվության վրա:
    Մինչև անցյալ դարի կեսերը հայրենական և արտասահմանյան համապատասխան գործառնություններում որպես վերադիր ծախսերի բաշխման հիմք էին ծառայում միավոր արտադրանքի գծով ուղղակի աշխատանքային ծախսումները: Դա պայմանավորված էր երկու հանգամանքով. նախ` դրանք հեշտությամբ էին պլանավորվում և հաշվառվում, երկրորդ` շնորհիվ արտադրության մեքենայացման ցածր մակարդակի, ինքնարժեքի կառուցվածքի մեջ մեծ տեղ էին զբաղեցնում:
    Հաշվառման օբյեկտների միջև ըստ գործառնությունների խմբավորված ծախսերի բաշխման հաջորդականությունը բավական բարդ է: Նախ հարց է առաջանում` արդյո՞ք համապատասխան մակարդակների ծախսերը պետք է բաշխվեն հաշվառման օբյեկտների միջև: Դա կախված է դրանց միջև պատճառահետևանքային կապերի առկայությունից: Օրինակ` հաճախորդների հետ հարաբերությունների պահպանման ծախսերը պետք է բաշխվեն առաքման հատվածի օբյեկտների միջև, բայց չպետք է ներառվեն արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ: Երկրորդ բարդությունը պայմանավորված է առանձին օբյեկտների միջև ծախսերի բաշխման (կամ ծախսեր կրողի)ընտրությամբ:
    Դա գործառնություններին վերաբերող ծախսերի բաշխման հիմքն է կազմում:
    Ծախսերի գործոնը հաշվառման օբյեկտների կողմից օգտագործվող գործառնության քանակական չափերի արդյունքն է: Ի սկզբանե Ռ.Կապլանը առաջարկում էր ծախսումների գործոնի երեք տիպ. ա) գործառնական (կատարված պատվերների քանակը, բեռնափոխադրումների տոննաների քանակը և այլն), բ) ժամանակային (մեքենա/ժամ, մարդ/ժամ, տոննա/կիլոմետր և այլն), գ) ինտենսիվ (համալիր ցուցիչներ` ըստ ժամանակի և որակի գործոնների ոչ միասեռության հաշվառման):
    Հետագայում Ռեյ Հ. Գարիսոնն իր աշխատություններից մեկում առաջարկում է ծախսումների գործոնի մի շարք ցուցանիշներ` հաշվի առնելով տարբեր ոլորտների գործունեության առանձնահատկությունները: Դրանք են` որակի ստուգումները, արտադրանքների պատվերները, նավերի բեռնումները, առցանց` համակարգիչների աշխատած ժամանակը, ինքնաթիռների թռիչքային ժամերը, զբաղեցրած մահճակալների քանակը և այլն:
    ԸԳՏ մեթոդն ունի դրական և բացասական կողմեր: Այսպես` տալով ըստ գործառնությունների մանրակրկիտ հաշվառման հնարավորություն, նշված մեթոդը որպես հիմք է ծառայում որակյալ նախահաշիվներ կազմելու, փաստացի ծախսումների և ծախսերի նախահաշիվներից շեղումների գործոնային վերլուծության և աուդիտի համար: Այս ամենը թույլ է տալիս գնահատել կազմակերպության սպասվող արտադրողականությունը և արդյունավետությունը:
    Բացասական են համարվում ներդրման բարձր արժեքը և ծախսումների մասին տվյալների հավաքագրման աշխատատարությունը:
    ԸԳՏ ինքնարժեքի գնահատման մեթոդը բաղկացած է հետևյալ տարրերից.
    - առևտրային կազմակերպության գործունեության հիմնական տեսակների բացահայտում,
    - կազմակերպության գործունեության յուրաքանչյուր տեսակի գծով ծախսումներ կրողների բացահայտում,
    - վերադիր ծախսերի ուղղակի կամ անուղղակի կարգով վերագրում գործունեության յուրաքանչյուր տեսակի գծով ստեղծված ծախսերի կրողներին,
    - համապատասխան ծախսերի գործոնի հիման վրա յուրաքանչյուր ծախս կրողի գծով վերադիր ծախսերի բաշխման դրույքաչափի որոշում:
    ԸԳՏ մեթոդի կիրառման համաձայն` բոլոր վերադիր ծախսերը կարելի է բաժանել երկու մեծ խմբի. ա) ծախսեր, որոնք անմիջականորեն վերագրելի են առանձին արտադրատեսակների, բ) ծախսեր, որոնց վերագրումը առանձին արտադրատեսակների, անհնար է: Օրինակ` ավանդական մեթոդով սարքավորումների շահագործման և սպասարկման ծախսերը չէին կարող վերագրվել որոշակի արտադրատեսակների: Արդի պայմաններում ՃԺ արտադրության կազմակերպման համակարգը հնարավորություն է տալիս այդ ծախսերից շատերը ներառելու տվյալ արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ: Ինչ
    վերաբերում է երկրորդ խմբի ծախսերին, ապա, օրինակ` ապահովագրավճարները չեն կարող վերագրվել առանձին արտադրատեսակների: Դրանց համար պետք է ծախսերի բաշխման գործոնի ճիշտ ընտրություն կատարել:
    Այսպիսով` ՃԺ համակարգի և ԸԳՏ մեթոդի միաժամանակյա կիրառումը թույլ է տալիս նորովի դիտարկել այնպիսի վերադիր ծախսերի էությունը, ինչպիսիք են արտադրության սպասարկման, կառավարման, առաքման ոլորտի ծախսերը, որոնք կարող են վերագրվել որոշակի ծախսային կենտրոնների գործունեությանը կամ արտադրության վերջնական արդյունքին` կիրառելով ծախսերի կենտրոնների համակարգը, կամ ներառվել հաշվարկման միջոցով:
    Բացի նշվածից, այդ մեթոդի օգտագործմամբ օբյեկտիվորեն է գնահատվում առանձին արտադրատեսակների, ծառայությունների ինքնարժեքը, հետևաբար` վաճառքի գինը:
    Ուստի առանձին արտադրատեսակների մրցունակության գնահատման համար նպատակահարմար է կիրառել հենց այդ մեթոդը: Դա էլ, իր հերթին, պահանջում է տվյալ ճյուղի առանձնահատկություններն ըմբռնող գործառնական կառավարիչների ու աուդիտորների առկայությունը կազմակերպությունում:
    Պետք է նշել, որ ՀՀ կազմակերպություններում զգալի հաջողություններ են արձանագրվել ֆինանսական հաշվառման կատարելագործման ուղղությամբ, սակայն նույնը չի կարելի ասել կառավարչական հաշվառման և գործառնական աուդիտի ոլորտի վերաբերյալ: Մեր կարծիքով` ՀՀ շատ ուսումնական հաստատություններում, մասնավորապես` ՀՊՏՀ-ում, բավարար չափով գիտելիք է տրվում շրջանավարտներին` գործնականում կառավարչական հաշվառման և գործառնական աուդիտի արդյունավետ իրականացման համար: Պարզապես կազմակերպությունների մենեջմենթը պետք է ավելի մեծ ուշադրություն սևեռի վերը բարձրացված հարցերի վրա և կառավարման ավելի հարուստ տեղեկատվություն ապահովի: