ԱԿՏՈՒԱԼ ԹԵՄԱՆԵՐ
  • «Եվրասիական շաբաթ» համաժողովի ընթացքում քննարկվելու են ԵԱՏՄ-ում բիզնեսի համար բարենպաստ միջավայր ստեղծելու հեռանկարներն ու քայլերը
    Հայաստանում հոկտեմբերի 22-24-ը կայանալիք «Եվրասիական շաբաթ» համաժողովը կմեկնարկի պլենար նիստով, որտեղ քննարկման հիմնական հարցերը կլինեն Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրների ձեռքբերումները, միության տարածքում բարենպաստ բիզնես միջավայր ձևավորելու հեռանկարներն ու քայլերը, արտադրական կապերը խրախուսելու և ամրապնդելու ուղղությունները:Ինչպես հաղորդում է «Արմենպրես»-ը, հոկտեմբերի 22-ին կայանալիք պլենար նիստին մասնակցելու համար հրավիրվել են Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի կոլեգիայի նախագահ Տիգրան Սարգսյանը, Եվրասիական տնտեսակա
  • Սոֆիա ռոբոտը Comedy Club-ից ավելի սուր կատակներ է անում Երևանում
    «Ապագայի կին» դարձել էր Ֆրանկոֆոն երկրների գագաթնաժողովի առաջին հյուրը: Սոֆիան խոստովանել է, որ մինչ այժմ խոսում է միայն անգլերեն: Հանրահայտ ռոբոտ Սոֆյան Հոնկոնգից առաջին անգամ ցուցադրվում է Երևանում և որպես «ապագայի կին» դարձել էր Ֆրանկոֆոնիայի երկրների գագաթաժողովի առաջին հյուրը:Սոֆյան խոսեց գործարար համաժողովի բացմանը Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Միշել Ջենի և Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանի ներկայությամբ:Մի շարք ելույթներից հետո, խոսքը փոխանցվեց ՄԱԿ-ի հայաստանյան գրասենյակի համակարգող Շոմբի Շարփի
  • Աշխարհում ռեկորդային թվով գործարքներ են կնքվել
    2018թ․ երկրորդ եռամսյակում աշխարհում վենչուրային կապիտալի գործարքների թիվը եռամսյակային կտրվածքով ավելացել է 17%-ով՝ ավելի քան 3,5 հազարով, իսկ գլոբալ ֆինանսավորման ծավալը հասել է 51 մլրդ դոլար ռեկորդային եռամսյակային մակարդակի: Այս մասին հայտնի է դարձել միջազգային PwC խորհրդատվական ընկերության հետազոտության արդյունքում՝ գրում է psm7.com-ը: Տեղեկացվում է, որ եռամսյակային կտրվածքով միաեղջյուր ընկերությունների քանակը, որոնց կապիտալիզացիան հասել է ավելի քան 1 միլիարդ դոլարի, 12-ից հասել է 19-ի: Ասիայում նրանց թիվը 5-ից զգալիորեն աճել է 9-ի, ԱՄՆ-ում՝ 5-ից 6-ի
  • Արտասահմանյան բիզնեսը հեռանում է Ռուսաստանից
    Ռուսաստանից կապիտալի արտահոսքը կտրուկ արագացել է պատժամիջոցների սպառնալիքի, Արևմուտքի հետ շարունակվող հակամարտության և տնտեսության դանդաղումի ֆոնին՝ գրում է apsny.ge-ն: Ըստ Կենտրոնական բանկի վիճակագրության՝ երրորդ եռամսյակում մասնավոր հատվածը արտահանել է 19,2 մլրդ դոլար: Տարեկան կտրվածքով արտահոսքը 48 անգամ արագացվել է և դարձել է ռեկորդային՝ 2015թ. առաջին եռամսյակից ի վեր, երբ պատժամիջոցները և նավթի գների անկումը Ռուսաստանին խեղճացած վիճակի մեջ դրեցին։«Ռուսաստանի նորագույն պատմության մեջ նման բան երբեք չի նկատվել»,- ասել է վերլուծաբան Կիրիլ Տ
  • Forbes-ը կազմել է աշխարհի լավագույն գործատուների վարկանիշային աղյուսակը
    Ամերիկյան Alphabet Inc հոլդինգը, որին պատկանում է  Google-ը, գլխավորում է աշխարհի լավագույն գործատուների վարկանիշային աղյուսակը: Համապատասխան ցանկը կազմել է Forbes պարբերականը: Երկրորդ տեղում է Microsoft կորպորացիան, իսկ առաջատարնների եռյակը եզրափակում է Apple ընկերությունը: Լավագույնների հնգյակում են հայտնվել նաև Walt Disney-ը և Amazon-ը:Պարբերականի վարկանիշային աղյուսակում հիմնականում ամերիկյան ընկերություններ են ներառվել:Նյութի   աղբյուրը՝    https://www.1in.am
  • Աշխարհում կանխատեսվում է դոլարի դեֆիցիտ
    Համաշխարհային ֆինանսական համակարգը վերջին վարկային ճգնաժամից հետո դոլարի նկատմամբ ավելի է կախվածություն ձեռք բերել, ինչի հետևանքով ԱՄՆ գանձապետական արժեթղթերի և արժույթի շահութաբերության աճը լուրջ ռիսկեր է պարունակում՝ գրում է Bloomberg-ը: Nedbank Group-ի վերլուծաբանների կարծիքով՝ դոլարի ամրապնդումը և կապիտալի աճող արժեքը աշխարհում «հիանալի խառնուրդ է իրացվելիության ճգնաժամի համար»: Նշվում է, մասնավորապես, 2008 թ. Համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի հիմնական առանձնահատկությունը դոլարի չընդհատվող դեֆիցիտն էր: Այդ ժամանակվանից դոլարի փոխարժեք
  • Հայտնի են տնտեսության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրները
    Տնտեսության մրցանակը, որը ի հիշատակ Ալֆրեդ Նոբելի 1968 թվականին հիմնադրել է շվեդական Պետական բանկը, շնորհվել է Վիլյամ Նորդհաուսին եւ Փոլ Ռոմերին, երկուշաբթի Ստոկհոլմում հայտարարել է Շվեդիայի Գիտությունների թագավորական ակադեմիան, փոխանցում է «ՌԻԱ Նովոստի»-ն:Նորդհաուսը մրցանակին արժանացել է «երկարաժամկետ մակրոտնտեսական վերլուծությունում կլիմայի փոփոխության ինտեգրման հետազոտության համար», Ռոմերը՝ «երկարաժամկետ մակրոտնտեսական վերլուծությունում տեխնոլոգիական ինովացիաների ինտեգրման հետազոտության համար»:Տնտեսության մրցանակը հանձնելու
    Թեժ գիծ
    +374 (047) 959555
    «Իրացվելիության թակարդը» ցածր տոկոսադրույքի պայմաններում և ԱՄՆ-ի մեծ ռեցեսիան

    ՀԱՅԿ ԲԵՋԱՆՅԱՆ
    ՀՊՏՀ բանկային գործի և ապահովագրության ամբիոն

    Տնտեսագիտական գրականության մեջ գոյություն ունի «իրացվելիության թակարդ» անվանվող երևույթ, ըստ որի ցածր տոկոսադրույքները ոչ միայն չեն խթանում տնտեսական ակտիվությունը, այլև ընդհակառակը` տնտեսության զարգացման լուրջ խոչընդոտ են դառնում: 20-րդ դարավերջին կապիտալիստական երկրներում, ֆինանսական համակարգի զարգացմանը զուգընթաց, ի հայտ եկան նաև իրացվելիության թակարդի դրսևորումներ, որոնցից առանձնակի ուշադրության է արժանի ԱՄՆ-ի օրինակը, որը տնտեսագիտական գրականության մեջ առավել հայտնի է «ԱՄՆ-ի մեծ ռեցեսիա» անվանումով: Հոդվածում ներկայացվել են արտասահմանյան մի շարք հեղինակների` երևույթին առնչվող վերլուծություններն ու ուսումնասիրությունները:
    Հիմնաբառեր. իրացվելիության թակարդ, տոկոսադրույք, ֆինանսական    միջնորդություն,     դրամա-վարկային  քաղաքականություն, ինֆլյացիոն սպասումներ, անվանական տոկոսադրույք, իրական տոկոսադրույք, տնտեսական աճ 

    Տնտեսագիտական բազմաթիվ հետազոտություններ և տեսական աշխատանքներ հնարավորություն են տալիս եզրակացնելու տոկոսադրույքների և տնտեսական աճի տեմպերի միջև բացասական կապի առկայության մասին` դրանով իսկ վկայելով, որ ցածր տոկոսադրույքները խթանում են ներդրումներն ու նպաստում տնտեսության զարգացմանը: 

    Այնուհանդերձ, տնտեսագիտական գրականության մեջ գոյություն ունի «իրացվելիության թակարդ» անվանվող երևույթ, ըստ որի ցածր տոկոսադրույքները ոչ միայն չեն խթանում տնտեսական ակտիվությունը, այլև ընդհակառակը` լուրջ խոչընդոտ են դառնում: «Իրացվելիության թակարդ» եզրույթն առաջին անգամ ներածվել է Քեյնսի կողմից «Զբաղվածության, տոկոսի և գումարների ընդհանուր տեսություն» աշխատանքում և նկարագրում է որոշակի հիպոթետիկ իրավիճակ, որում կարող է հայտնվել տնտեսությունը:
    Իրացվելիության թակարդը սերտորեն առնչվում է Քեյնսի մշակած փողի պահանջի տեսությանը: Վերջինս դիտարկում է տնտեսությունը կարճաժամկետում, որտեղ գները կամ հաստատուն են, կամ էլ, առնվազն, ճկուն չեն: Նման իրավիճակում արժեզրկումը (ինֆլյացիա) կարելի է անտեսել և տարբերություն չդնել իրական ու անվանական տոկոսադրույքների միջև: Տնտեսագիտության տեսության դրույթների   համաձայն` պահանջարկի հաշվին տնտեսական աճի խթանումը հնարավոր է իրականացնել դրամավարկային քաղաքականության հիմնական գործիքների` փողի զանգվածի ավելացման և/կամ տոկոսադրույքների բարձրացման միջոցով: Սակայն ցածր տոկոսադրույքի պայմաններում, երբ փողի նկատմամբ պահանջարկը, տոկոսադրույքից կախված, դառնում է բացարձակ ճկուն, նման քաղաքականությունը չի տա սպասվող արդյունքը: Տնտեսական նորմալ պայմաններում, երկարաժամկետ հատվածում փողի զանգվածի ավելացումը հանգեցնում է գների մակարդակի բարձրացման, իսկ կարճաժամկետում ավելացնում է թողարկման ծավալները: Սակայն, երբ տնտեսությունը գտնվում է իրացվելիության թակարդում, փողի զանգվածի ցանկացած աճի ազդեցությունը տնտեսության վրա կանխվում է փողի ավելցուկային պահանջարկով (կարճաժամկետ իրացվելիություն): Արդյունքում` ներդրողները ավելցուկային դրամական միջոցները ծախսելու փոխարեն կսկսեն դրանք կուտակել, քանի որ փողի պահպանման այլընտրանքային ծախսերը, այսինքն` չստացված տոկոսագումարը, ցածր անվանական տոկոսադրույքի պայմաններում, մոտ է զրոյին: Տնտեսագիտական գրականության մեջ կարելի է հանդիպել իրացվելիության թակարդի հաղթահարմանը վերաբերվող տարբեր   առաջարկությունների: Մոնետարիստական ուղղության կողմնակիցները մատնացույց են անում
    ակտիվների գնման և քանակական մեղմման ծրագիրը: Այս պարագայում կենտրոնական բանկը գնում է բանկերի և այլ կազմակերպությունների ֆինանսական ակտիվները, ինչը հնարավորություն է տալիս բանկային պահուստները հասցնելու պահանջված մակարդակից ավելիի (excess reserves), բարձրացնելու ձեռք բերված ֆինանսական ակտիվների արժեքը` նվազեցնելով դրանց եկամտաբերությունը:
    Ի տարբերություն մոնետարիստների, քեյնսականությունը ենթադրում է, որ ավելցուկային իրացվելիությունը կկլանվի դրամական պահանջարկի կողմից և չի հանգեցնի ապրանքների ու ծառայությունների համախառն աճին, ուստի առաջարկում է անմիջականորեն ազդել դրա բաղադրիչներից մեկի` պետական ծախսերի վրա` իրականացնելով խթանող ֆիսկալ քաղաքականություն:
    Ամերիկացի տնտեսագետ Փոլ Կրուգմանը կարծում է, որ իրացվելիության թակարդից ելքի համար կենտրոնական բանկը կամ կառավարությունը պետք է փոփոխեն տնտեսական գործակալների ինֆլյացիոն սպասումները` ստեղծելով ինֆլյացիոն բարձր սպասումներ:
    20-րդ դարավերջին, կապիտալիստական երկրներում ֆինանսական համակարգի զարգացմանը զուգընթաց, ի հայտ եկան նաև իրացվելիության թակարդի դրսևորումներ, որոնցից առանձնակի ուսումնասիրության կարիք ունի ԱՄՆ-ի օրինակը:
    Իրացվելիության թակարդի ժամանակակից օրինակները, երբ ցածր անվանական տոկոսադրույքները խթանիչ ազդեցություն չունեն տնտեսության վրա, ծագեցին համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամից հետո, և դրանց ցայտուն օրինակներից են ԱՄՆ-ը և Մեծ Բրիտանիան: 

    Գծապատկեր 1-ում ներկայացված են 2000−2013 թթ. ԱՄՆ-ի տնտեսական աճի տեմպերը, ինչպես նաև անվանական և իրական վարկային տոկոսադրույքները: 2009−2013 թթ. ներկայացնում են իրացվելիության թակարդ: Ուշադրություն դարձնենք, որ այս շրջանում ցածր էին ինչպես իրական, այնպես էլ անվանական տոկոսադրույքները, ինչը, սակայն, չհանգեցրեց թողարկման աճի, ինչպես դա սովորաբար կանխատեսվում է տեսական մոդելներով: 















    Ինչպես նշվում է Արիասի և Ուենի աշխատանքում, 2009−2013 թթ., այսինքն` 5 տարիների ընթացքում ԱՄՆ-ի դաշնային պահուստային համակարգը (ԴՊՀ) աճել է մոտ 3.5 տրլն դոլարով` քանակական մեղմացման քաղաքականության իրագործման արդյունքում: Այս քաղաքականության շնորհիվ փոխառության շուկայում բարձրացավ վարկային հասանելիության մակարդակը, սակայն, ինչպես ցույց տվեցին հետագա տարիները, այդ միջոցները բավարար չէին ԱՄՆ-ի ՀՆԱ աճի տեմպերի էական բարձրացում ապահովելու համար:
    Միևնույն ժամանակ, դրամական զանգվածի վրա սպառողական գների ինդեքսի (ՍԳԻ) արժեզրկման ազդեցության գծային ռեգրեսիան ցույց է տալիս, որ նախաճգնաժամային (1960−2007 թթ.) շրջանում դրամական զանգվածի աճի տեմպերի 1%-ով ավելացումը հանգեցրել է ինֆլյացիայի 0,54% աճի: Սակայն 2009−2013 թթ. դրամական զանգվածի միջին տարեկան 8% աճը չհանգեցրեց գների մակարդակի տարեկան 4,3% աճի: Ընդհակառակը` այս ժամանակահատվածում արժեզրկումը գրեթե աննշան էր: Հարց է ծագում, թե ինչու փողի առաջարկի աճը չհանգեցրեց գնաճի սպասվող մակարդակին: Վերլուծելով իրավիճակը` կարելի է առանձնացնել 2009−2013 թթ. ԱՄՆ-ի տնտեսության աճի տեմպերի վրա բացասական ազդեցության հետևյալ պատճառները.
    1. Տնտեսական ռեսուրսների ոչ լիարժեք կիրառում, ինչը ենթադրում է այնպիսի իրավիճակ, երբ տնտեսությունը գտնվում է թողարկման ավելի ցածր մակարդակում, քան հավանական արտադրական հզորություններն են:
    2. Ցածր տոկոսադրույքների արդյունքում դրամական բազմարկչի էֆեկտի նվազեցում, քանի որ բանկերը տնտեսության վարկավորում իրականացնելու փոխարեն ավելցուկային միջոցները պահում էին ԴՊՀ իրենց հաշիվներում:
    3. ԴՊՀ հայտարարությունը ապագա ինֆլյացիոն սպասումների նվազեցման նպատակով:
    4. Շուկայի մասնակիցների այն համոզմունքը, որ պարտատոմսերի թողարկման ծրագրերը, ի վերջո, կդադարեցվեն, այսինքն` իրացվելիության փաստացի շոկը ժամանակավոր բնույթ է կրում:
    5. Իրացվելիության թակարդը, ակտիվների գնման, ԴՊՀ ցածր տոկոսադրույքների և պահուստների դրական տոկոսի միջոցով մեղմման քաղաքականության արդյունքում աստիճանաբար ավելի է խորանում:
    Այսպես օրինակ` տնտեսագետ Յի Ուենի աշխատանքում բերված հաշվարկները ցույց են տալիս, որ ակտիվների գնման ծրագրի արդյունքում իրական տոկոսադրույքի նվազումը փոքր-ինչ կխթանի զբաղվածությունը և ներդրումները, սակայն ակտիվների և կանխիկի միջև պորտֆելային վերաբշխման հետևանքով էականորեն կնվազի գնի և արժեզրկման մակարդակը, այսինքն` գործակալները կգերադասեն առձեռն պահել մնացորդային դրամական միջոցները, քան ներդնել դրանք այլ ակտիվներում: Այդ իսկ պատճառով հեղինակը կարծում է, որ սպասվող արժեզրկման մակարդակի բարձրացման նպատակով, հնարավոր է, անհրաժեշտ լինի բարձրացնել տոկոսադրույքը, ինչը կարելի է իրականացնել տարբեր մեխանիզմներով, այդ թվում` ԴՊՀ ակտիվների, գանձապետական և այլ պարտատոմսերի վաճառքի միջոցով: Այս քայլերը, իրենց հերթին, պետք է հանգեցնեն տոկոսադրույքի աճին և իրացվելիության թակարդից տնտեսության ելքին, քանի որ դա դրդում է գործակալներին իրենց սեփական ֆինանսական միջոցները կանխիկ ձևով կուտակելու փոխարեն ներդնել ֆինանսական շուկայի տարբեր ոլորտներում: 
    Վերլուծության ամբողջականության համար առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև ԴՊՀ տոկոսադրույքների և վարկավորման ցուցանիշների շարժընթացը և փոխկապվածությունը, որ ներկայացված են գծապատկերում. 

















     

    Ինչպես երևում է գծապատկեր 2-ից, ցածր տոկոսադրույքների քաղաքականությունը այդպես էլ չունեցավ խթանիչ ազդեցություն վարկային շուկայի վրա, ինչը հատկապես նկատելի է, եթե անդրադառնանք մասնավոր ֆինանսական հատվածի ներքին բանկային վարկավորման շարժընթացին:
    Կատարված վերլուծությունները ցույց տվեցին, որ ԱՄՆ-ի ցածր տոկոսադրույքների քաղաքականությունը այդպես էլ չհանգեցրեց վարկավորման և ՀՆԱ աճի տեմպերի արագացման, քանի որ տնտեսությունը գտնվում էր իրացվելիության թակարդի ծանր իրավիճակում, որն առաջացել էր հիփոթեքային ճգնաժամի պատճառով: Ցածր տոկոսադրույքների, այսինքն` ցածր շահութաբերության պայմաններում ֆինանսական ակտիվների որակի և հատկապես հիփոթեքային արժեթղթերի վերաբերյալ հուսալի տեղեկատվության բացակայությունը հանգեցրեց նրան, որ տնտեսական գործակալները նախընտրում էին ներդրումներ կատարելու փոխարեն միջոցները պահել կանխիկ դրամի տեսքով, ինչն էլ բացասական ազդեցություն ունեցավ տնտեսական աճի տեմպերի վրա:
    Այսպիսով` Մեծ ռեցեսիայի ժամանակաշրջանում ԱՄՆ-ի փորձի ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ ցածր տոկոսադրույքները միշտ չէ, որ խթանում են ներդրումները և տնտեսական աճը, քանի որ տնտեսության` իրացվելիության թակարդում հայտնվելիս արձանագրված գնանկման հետևանքով գործակալները կորցնում են ներդրումային ձգտումները: Ցածր տոկոսադրույքները նվազեցնում են գործակալների` ֆինանսական համակարգում միջոցների ներդրման, իսկ բանկերի շահութաբերության նվազեցման դեպքում` վարկավորման ցանկությունները: Բանկային համակարգի աշխատանքի  խախտման պարագայում առկա է դրամական բազմարկչի անկում, դրամական զանգվածի ծավալի սեղմում, ինչը ևս բացասական ազդեցություն է ունենում տնտեսական ակտիվության վրա: